Τρίτη, 27 Απριλίου 2010




Α :
1. θα ( ά' ρθεις ; θα έρθεις ; ) και
2. άντε




αγγεριά, η : περιτριγυρισμενο χωραφι για βοσκη






Αγγούτσα, η : γκλίτσα





Αγγειό, γκιογκιό : το ουροδοχείο, μτφ ο παλιάνθρωπος



Αγγειοχύστρα : υβρ. παραδουλεύτρα, η παλιογυναίκα "...άκουσε οσα σερνει η σκουπα...εκείνη η αγγειοχύστρα!"




Άε ! (Άε ! Μωρέ βλάκα ! ): Άιντε . Έκφραση όταν κατι δεν αρεσει σε καποιον



Ακονιζά, η : φυτό το οποίο απαιτεί πολύ νερό για την ανάπτυξή του.





Ακονιζάσει (έχω) : έχω αφυδατωθεί, έχω διψάσει πολύ





Αλαμαρίνα, η : η λαμαρίνα, το μεγάλο ταψί του φούρνου του χωριού . "3 αλαμαρίνες φοινίκια ψησαμε κουμπαρού...”





αληδόνα, η= μικρή, κιτρινόμαυρη σφήκα με διαστάσεις όσο κι η μέλισσα.




Αλιόρα, η: περιφραγμένο βοσκοτόπι




αμεκέλα, η : ( = άμε κι έλα, το άσκοπο πήγαιν' έλα). Οι γυναίκες στο νησί όταν ήθελαν να ξεφορτωθούν ένα ενοχλητικό παιδάκι, για να κάνουν τις δουλειές του σπιτιού, το έστελναν από θεία σε θεία να φέρει την αμεκέλα ( “πήγαινε στη θειά τη Μαρία να σου δώσει την αμεκέλα” ). Συνήθως εκείνη η θεία έλεγε στο μικρό : δεν την έχω εδώ, την πήρε η θεία η Κατίνα, πήγαινε να σου τη δώκει γιε μου ! Κι έτσι ο ανίδεος μικρός μπορούσε να περιφέρεται όλο το πρωί από θεία σε θεία κι απο την πάνω γειτονιά στην κάτω ψάχνοντας την αμεκέλα. Στο τέλος, η πιο συμπονετική θεία έλεγε στο μικρό να γυρίσει στο σπίτι του γιατί η αμεκέλα είχε πια βρεθεί και κάποιος την είχε πάει ήδη στη μάνα του!
Ομοίως, το παιδάκι μπορούσε να είχε σταλεί να φέρει την κρατητήρα ( να κρατηθεί και απασχοληθεί εκεί δλδ ) (τρέχα γιόκα μου να μου φέρεις την κρατητήρα από τη θεία σου, γιατί θα ζυμώσω τα κουλουράκια και μου χρειάζεται ! ).
Ακόμη χειρότερα, αν είχε κάνει κάποια ζημιά, το έστελναν στον πατέρα του να φέρει τη σηκωχτύπα ( να το δείρει ! )



άμετε και κάτσετε ! : άντε να χαθήτε !






αμπασά, η: το πέρασμα





Ανάγκασμά σε ! Ή Πανάγκασμά σε !: (κατάρα) αχ που να αναστενάξεις !





Ανεμογάμης : είδος γερακιού που πήρε το όνομά από το χαρακτηριστικό τρόπο πτήσης του



ανεμοκιόρης (το δεύτερο συνθετικό είναι τούρκικης προελευσης κιορ-ή κάπως ετσι δηλ.τυφλός...) : ο αχάριστος άνθρωπος αλλά και αυτός που δεν ευχαριστιέται εύκολα.






αντιπίλαφος : όρος από παιχνίδι, μάλλον από το λούκο


αξάι, το : το αντίτιμο σε είδος (δλδ μέρος του λαδιού και του αλευριού) που έδιναν οι αγρότες στο λιοτρίβι και στο μύλο, για να βγάλουν το λάδι τους και να αλέσουν τα σπαρτά τους.




Απογκαφή : συνήθως στην έκφραση “είδα την απογκαφή του/της “ : τον είδα που έστριψε, τον είδα να στρίβει στο δρόμο.




αποκαψίδα, η : μτφ. η επιθυμία που έμεινε απραγματοποίητη, συνήθως στην ακόλουθη έκφραση : "της έμεινε η αποκαψίδα" , ή "θα μείνεις με την αποκαψίδα! " δηλ. μόνο με την επιθυμία(πιθανώς από το κάψα=περιτύλιγμα καρπών).






Αποσπερίδα και αποσπερίζω : η βεγγέρα, η εσπερίδα. "Ας πάρει κάποιος ηλιόσπορο από τη Ζωή και ελάτε να αποσπερίσουμε !!!"




Αρρεβώνας : ο αρραβώνας




Ασυστήλωτος :
1.Ο ατημέλητος ( πάλι ασυστήλωτος είσαι...βάλε το πουκάμισό σου μέσα και χτενήσου ! )
2.Ο ανισόρροπος χαρακτήρας (μα τι ασυστήλωτος που είναι ο τάδε ! Ήρθε πάλι και μας έλεγε τις ανισορροπίες του ! )




άχεντρα, η : η οχιά



Αχ, μάχει...μάχειτας ! : έκφραση ευχαρίστησης, όταν κάτι που μυρίζουμε ευωδιάζει.





άχου έμποραω ! : αχ δε μπορώ !




Βαϊλίζω (ρήμα) : Νταντεύω



Βαριστάς : βαριέσαι, κουράζεσαι-απογοητεύεσαι.
" Ε κουμπάρε, δε μπορεί να χάνεις κάθε λίγο και λιγάκι τα δίχτυα και ν' αρματώνεις όλο καινούργια ! Στο τέλος βαριστάς και τα παρατάς...






‎"Βασιλέψανε τα μάτια του" : νύσταξε





Βουλάω (να βουλήσω, ρήμα) : γκρεμίζω.
Πχ : Φέρε μια βαριοπούλα να βουλήσουμε τον τοίχο !




Βουρβουλακιάζω (ρήμα) : μτφ. μένω ξάγρυπνος/η





Βουρβούλακας : ο βρυκόλακας





Βούργια, η και βουργιάκι, το : ταγάρι βοσκού





Βροθακός , ο : βάτραχος





Γαβριωμένος : ο ερωτικά ερεθισμένος. " Την είδα και ...γαβρίωσα ! "



Γανουτιάρης και γανουθιάρης : αυτός που κλέβει στο παιχνίδι, ο "μπαμπέσης" (δεν σε παίζω γιατί είσαι γανουτιάρης)....

γανουθιά, η : η κλεψιά στο παιχνίδι ( δε μετράει ! έκανες γανουθιά !!)







γαρτζουλώνω και γαρτζουλώνομαι, γρατζουλώνομαι ( αορ. ηγαρτζούλωσα και ηγαρτζουλώθηκα ) : σκαρφαλώνω, κρεμιέμαι από κάπου, αναρριχούμαι.



Γιάε ! γιάδε !: για δες, για κοίτα





γιαμπανά (επίρρημα): άδικα, μάταια ( γιαμπανά σου μιλάω τόση ώρα : άδικα σου μιλάω τόση ώρα ! )


Γιώθος, ο : το μαύρο σπυράκι, ο φαγέσωρας





γκάβω (αόρ. ήγκαψα) : στρίβω από μια γωνία στο δρόμο (μωρή τον είδες από που ήγκαψε ;)






γκαγκανέβα, η: μεγάλη κούνια σε δέντρο (συνήθως πλατάνι). Φτιαχνότανε το Πάσχα από ένα μεγάλο ξύλινο μαδέρι της οικοδομής, του οποίου τα άκρα δενότανε με συρματόσκοινο σε ένα μεγάλο κλαδί. Στις άκρες του μαδεριού και κρατώντας το συρματόσκοινο, στεκότανε από ένα αγόρι σε κάθε πλευρά για να δείνει ώθηση στη γκαγκανέβα. Στη μέση καθότανε η υπόλοιπη παρέα (έως και καμιά δεκαριά άτομα ) οι οποίοι τραγουδούσαν. Η γκαγκανέβα ταλαντευόταν αριστερά-δεξιά κι όχι μπρος - πίσω όπως η κοινή κούνια.





Γκελεύομαι: ονειρεύομαι. "Κα μωρη κορη γκελευεσαι????Ξερεις τι λες?"





Γκελίδια : τα δώρα, τα πεσκέσια



γκλάβα, η (από το βουλγαρικό glava = γκλαβά, το κεφάλι ): το κεφάλι, το μυαλό ( αυτός κάνει ότι του κόψει η γκλάβα του !)




Γκρίφια=απότομα βράχια στη θάλασσα(κατάρα...να τον φάνε τα γκρίφια...δλ. να τον ξεβράσει η θάλασσα)






γλήορα : γρήγορα 
(με τα γληορα σου=καντο γρηγορα)






Γουβρίζω : πέφτω κάτω




γουργουκιάζω : πνίγω κάποιον (άμα σε πιάσω θα σε γουργουκιάσω ! )



γραντίζω (αορ.: ηγράντησα) = στεναχωριέμαι




γρυλώνω:
1. πνίγομαι με μια μπουκιά φαγητού, αλλά και
2. υψώνω τον τόνο της φωνής μου σε κάποιον, του επιτίθεμαι φραστικά ( τι γρυλώνεις βρε σαμιαμίδι ; Μια θα φας και θα μπλάσεις ! )


Γυρουλιό, το: η βόλτα, η τσάρκα, αλλά στον υπερθετικό της βαθμό.
"Δε χορτάσατε πια τόσο γυρουλιό στο νησί, θέλετε κι άλλο ; "




διάκι : η λαγουδέρα, το τιμόνι της βάρκας





έξινος και άξινος :
1. όταν καποιος ρεύεται, ο διπλανός του ενοχλημένος του λέει : " έξινος και ξερός !"
2. επίσης όταν κάποιος λέει παρατεταμένα "εεεεεεεεε, " ή "ααααααααααα, " τότε ο άλλος των αποστωμώνει λέγοντας " έξινος !" ή " άξινος !" αντίστοιχα.



Έτσαδας, έτσιδας : έτσι δα





εψιμο,πρωιμο,ημερωτο : λεξεις για κατσικια




Ηπόλυκε (απέλυσε, τελείωσε ) η Εκκλησία ;


Θαρρεύομαι : τολμάω, συνήθως στην έκφραση "δε θαρρεύομαι να ..." : δεν τολμάω να κάνω κάτι, φοβάμαι να κάνω κάτι.
"Δε θαρρεύομαι ακόμη ν' αφήσω τα παιδιά μόνα τους, είναι πολύ μικρά !"







Θυμησουλιά : η θυμηση. "Ήντα θυμησουλιά ήταν αυτή; = που το θυμήθηκες τώρα αυτό; "












Κα ! : επιφώνημα απορίας, θαυμασμού, έκπληξης.
κα κοντόδα ! : κα, για δες !




καβατζάρω : να παω να ανεβω πχ.θελω να καβατζαρω τον Αη-Γιωργη!!!!

καβατζουρίδα : η στροφή





κακοβέσουλος, -η : ο ατιμέλητος






κακοχραχι: κακό χρόνο να' χει


καλάθρωπας=φυτίλι για καντήλι







Καλοκατσού : μικρό θαλασσοπούλι




κάμπια : μτφ η άσχημη γυναίκα




Κάμπος, ο : έτσι λένε οι Χρυσομιλιώτες το χωριό των Φούρνων, την πρωτεύσουσα του νησιού.




Κάνα : τρίχα; "σηκώθηκε η κάνα μου = ανατρίχιασα "




κανί (τα κανιά) : τα πόδια.
"Μάζεψε τα κανιά σου!" .
“Στο κανί του στέκεται ! “ δηλ.ειναι ετοιμος για καβγα!!!!!




Καντούνι, το : στενό δρομάκι



καουζά, η : η αταξία, η ζημιά που κάνει κάποιο παιδάκι





καρίβολας, ο (πληθ. οι καριβόλοι) : σαλιγγάρι





Καρικώνω : ράβω ;




Καρνεύομαι (ρήμα): είμαι σε οίστρο, ερωτική διέγερση. Νομίζω ότι το εχω ακούσει για άλογα/γαϊδούρια και μεταφορικά για ανθρώπους.





Κάρονας : ο βλαστός του φρέσκου κρεμμυδιού






Κάρπης, ο : ο τεμπέλης!






Κατημέρια, τα: οι παραδοσιακές πιτούλες των Φούρνων πιθανώς να έχουν και Μικρασιάτικη καταγωγή, αφού αναφέρονται και στο βιβλίο της Διδώς Σωτηρίου «Ματωμένα χώματα». Φτιάχνονται με αλεύρι, ανοίγονται συνήθως στο σχήμα ενός δίσκου, όσο ένα μικρό πιάτο και τηγανίζονται. Έπειτα τυλίγονται σε ρολό, με τριμμένο τυρί στο εσωτερικό τους και τρώγονται έτσι.





κατσικαριό: το μαντρί για τις κατσίκες





Καφτερό : ειδικό πολυάγγιστρο για καλαμάρια





κλιτσινάρια (τα, ουσιαστικό) : τα αδύναμα-λεπτα πόδια.
Πχ Μάζεψε τα κλιτσινάρια σου να περάσω !





Κλούβος : ο γοφός. "ξεκλουβιάστηκα= κουράστηκα"





κλουμπαω: κολυμπάω





κοιλιμπούρης : ο κοιλαράς





Κοκαλίτης : στερνο,θωρακας






Κωλαγερίδα :το λεμε οταν καποιος εχει εξαψεις....ενω κανει κρυο εκεινος βγαίνει εξω χωρις να ειναι ζεστα ντυμενος...( π.χ. καλα κολαγεριδα εχεις παιδακι μου? )





"κλωθει ο κλωστης" δηλ. ζηλευει πχ “για ε τη πως την κοιταει, κλωθει ο κλωστης!!!!”




κολιά, ή : (προφέρεται κολ-ι-ά ) η κολλεγιά, ο συνεταιρισμός




κονιζίτης και κονιζιτάκι : μικρό πουλάκι που μοιάζει με σπουργίτι αλλά μικρότερο σε μέγεθος. Μτφ ο μικρόσωμος, αδύνατος άνθρωπος.



Κοπελεύομαι: (για κορίτσια) αρχίζω να συμπεριφέρομαι όπως οι γυναίκες, "ξεπετάγομαι" στην εφηβεία. "Ήταν δεν ήταν 12 χρονών όταν άρχισε να κοπελεύεται ! "






κορδίζω και κουρδίζω : κοροϊδεύω κάποιον




κορδομανίτης, ο : δηλητηριώδες μανητάρι






κοταριό: το κοτέτσι





Κουκούισα: ζαλιστηκα . " μανα, μανα θα κουκουισει το κεφαλι μου δηλ.θα με πιασει πονοκεφαλος"




κουκουμαύλα (η, ουσιαστικό) : Η κουκουβάγια και μτφ η άσχημη γυναίκα.
"Α, μωρή κουκουμαύλα !"





κουλάδια : τα άκρα. "μαζεψε τα κουλαδια σου=μαζεψε τα ποδια σου η τα χερια σου"






κουμπάνια, η : οι αποθηκευμένες προμήθειες, τα εφόδια.
“Ηκατέβηκα στον Κάμπο κι ήκαμα τις κουμπάνιες μου για το χειμώνα !”






Κούνευλα : τα πόδια





κουρδισμένος : ο ευέξαπτος





κουρκούδιαλος : τοπική σαύρα




κούρουμπλα , τα: κορόμηλα




κουσέλι, το : κουτσομπολιό. "βραζει το κουσελι βραζειιιιιιι!!!!!!!!!"



κουσελιάρης : ο κουτσομπόλης





κουτουμάω :
1. κουνάω το κεφάλι για να επιδοκιμάσω ή αποδοκιμάσω τα λεγόμενα κάποιου
2. λαγοκοιμάμαι καθιστός με αποτέλεσμα να πέφτει το κεφάλι μου κάθε λίγο από τον ύπνο. "Κοίτα, ο Γιάννης κουτουμάει από τη νύστα ! "







κουτσουμπός, ο : ο λειψός, ο ατελής






κουφαβλίζω : δεν ακούω καλά



κωλιά, η : ξυλιά στον πισινό με την παλάμη ( άρπαξε το παιδάκι και το άρχισε στις κωλιές ! )




Κωλοκόβω , συνήθως κωλοκόπηκα:
στραπατσάρησα τη μέση μου σηκώνοντας κάποιο βάρος αλλά και
θα στις ''βρέξω'' στο κώλο...θα σε δείρω στον κώλο.....(θα έρθω εκεί-δά και θα σε κωλό-κόψω αναθεματισμένο)



κωλολαμπούσα, η : η πυγολαμπίδα






Λαβουμάνος : λεκάνη, νεροχύτης, νιπτήρας ;




Λαβώνω : μτφ βρίζω, καταριέμαι κάποιον. "Μωρή, άμα το μαθει η μάνα σου θα μας λαβώσει..."





Λαγός : η τοπική πορτοκαλάδα. "φερε μου μια λαγου(πορτοκαλαδα). Από το παρατσούκλι "Λαγός" του Κώστα Παδιά που είχε το αντίστοιχο εμφιαλωτήριο τοπικών αναψυκτικών.





Λάντα, η : λακούβα με νερό





Λέζος (ο, ουσιαστικό): Η ξύλινη τάπα στο κοίλο της βάρκας.





λέχομαι: λαχταράω, ορέγομαι. "σκεφτομουνα προχτες τη θαλασσα κι ηλεχτικα το νησι"






λίμπουνας, ο: φυτό που οι καρποί του θυμίζουν αρακά. Ο Φουρνιώτικος ...ορός της αλήθειας ! ( θα σου δώσω να πιεις λίμπουνα και τότε αν μου λες ψέμματα θα πρηστείς ! )


Λοξός=ο δύστροπος...





λουβιάρης : αρρωστιάρης (βλέπε λούβα, στις κατάρες )







Λουβίδα : φυτό από τα ψυχανθή (οσπρια) που μοιάζει με τη φάβα (τα αρχαιοελληνικά λούπινα ; )





Λούσπα, αλλά και ρούσπα (επίρρ) : βράχηκα μέχρι το κόκκαλο έγινα
μούσκεμα. "Ήγινα ρούσπα στον ιδρώτα ! ": ίδρωσα πολύ




λωλαμός, ο : τρέλα, φασαρία, πανζουρλισμός.


Είχε πολύ κόσμο ! Σκέτος λωλαμός σου λέω !
Θα με πιάσει λωλαμός,Παναγία μου, μ' αυτά που ακούω !




Λωλοπαδιέρα, η : ο τρελλός, ανισσόροπος άνθρωπος
(από το ιταλικό παντιέρα : σημαία )






μαϊτζέβελο : το μικροκαμωμενο. "Κα, μα γιαετο μαιτζεβελο που βγηκε ! "






Μαντάρω : ράβω τις σκισμένες κάλτσες. " Μαντάρω τις κάλτσες"





μάντακας, μαντάκι : το τσιμπούρι





μαντραούρα, η : ο μανδραγόρας(το νησί μας στο μεσαίωνα λεγοταν κ νησι του μανδραγόρα λόγω της αφθονίας αυτού του φυτού στο νησί, στην Δ.Ευρώπη ήταν δυσεύρετο άρα κ πανάκριβο,πίστευαν οτι εχει μαγικές ιδιότητες κ υπάρχουν πολλοί θρύλοι γύρω απ'αυτό,οι αλχημιστές είχαν μάλλιστα εκπαιδευμένους σκύλους προς αναζήτηση μανδραγόρα).






Ματσόλα, η : το μεγάλο ξύλινο σφυρί για καλαφάτισμα



μέλα, η : η χιονίστρα







Μερακλάδιασα : έρχομαι στο τσακιρ κεφι η στην τσακιρ στεναχώρια / νοσταλγία
(προχτές βάλανε κάτι νησιώτικα στο ράδιο και μερακλάδιασα)






μιμίας, ο : ο χαζός . " Α, μωρέ μιμία ! "




μπαραμπάρι, το : συναγωνισμός σε αγώνα δρόμου συνήθως (να βάλουμε μπαραμπάρι, να δουμε ποιος θα φτάσει πρώτος στην πλατεία; )



Μπρόλοος, ο : ο ετοιμόλογος, ο αυθάδης, ο γλωσσάς (Δε μπορείς να του πεις και τίποτα, είναι πολύ μπρόλοος, αμέσως θα σου την πει...)







"μοιράσανε του σταυρού τα λουλούδια" : τσακωθήκανε άγρια !






μοτοσακό : μοτοσυκλέτα


μουζαλιά: μουτζούρα



μουντάρω : ορμάω, επιτίθεμαι






Μουσίτσα : η μυγούλα του ξιδιού, μτφ η πονηρή / ύπουλη γυναίκα


Μουστώνω : ζαλίζομαι, βαραίνει το κεφάλι μου από το πολύ διάβασμα ή την πνευματική εργασία.

"εχω μουστώσει στη δουλεια" : εχω προσηλωθει,αφοσιωθει,πεσει με τα μουτρα...





Μουτσώνω : σκυθρωπιάζω, θυμώνω. "Τι μουτσώθηκες πάλι;"



μπάστιο :δυσφορία, πόνος στο στήθος, κρυολόγημα ;


Μπαζάρω : πηγαίνω κάπου μακριά (ψάχνανε τα ρίφια και μπαζάρανε στη Βάρδια ! )





Μπατάρω : γέρνω, τουμπάρω. " ημπαταρησε το καικι"





Μπαταρόλος : ο ασταθής χαρακτήρας , ο ψηφοφόρος που αλλάζει συνέχεια κόμματα.





μπιζινακι, το : μηχανάκι





Μπλάζω:
1. χύνομαι. (π.χ. ημπλάσανε τα ρύζα) αλλά και:
2. μπλάστε!= σκορπιστείτε, ανοιχτείτε στο χώρο όπως και
3: ήμπλασα: κόπηκαν τα πόδια μου από τρομάρα,έκπληξη αλλά και κούραση κ.α)






Μποξάκι, το ή μπόξης, ο: (πιθανώς από το box ) το μεταλλικό ταπεράκι εκείνης της εποχής




Μποκορδίζομαι: τεντώνομαι και χασμουριέμαι (είναι κακό να μποκορδίζεσαι στο τραπέζι!!!)





μπότης και μποτάκι : μικρή ξύλινη βάρκα με επίπεδη πρύμνη, συνήθως ως 4-5 μέτρα








Μπουγκάκια : φουρνιώτικα τυροπιτάκια






μπουλιστρίνα, η : τα χρήματα που έδιναν στις γιορτές των Χριστουγέννων, σαν δώρο στα παιδιά, οι συγγενείς κι οι νονοί τους.




μπουρέκια : φουρνιώτικα πιτάκια με γέμιση απο κολοκύθι και ρύζι









μπούλι : το καπακι , το τάπωμα. "δωκε μου το μπουλι να μπουτσώσω το μπουκαλι"





μπουρδουκλώνομαι : μπερδεύομαι, σκοντάφτω . " μπουρδουκλωθηκε μεσα στα δίχτυα ο γάτης"






Μπουτσώνω : χώνω, καταχωνιάζω





νέβαινε : ανέβαινε. Νέβαινε να φας =ανεβα να φας...





Νεγκάζω : σφίγγομαι στην τουαλέτα και μτφ ζορίζομαι (νεγκασμα)





νεδραμει: πνιγεί. "σιγα το γαλα του να μη νεδραμει το μικρο"





νεροχυσές, οι : τα χυμένα κάτω νερά, συνήθως από κάποιον ατσούμπαλο.




Νετάρω, νεταίρω : τελειώνω, ξεμπερδεύω . "Άντε να νεταίρουμε!! (άντε να τελειώνουμε, να ξεμπερδεύουμε)!!"
"έι νέτα !" : τέρμα, τέλος




Νινί : το μωρό , αλλά και ο αδύνατος . "Αυτό από την αδυναμία έχει γίνει σαν το νινί της μπουκάλας!!!"


Νιορεύω, νιόρεψα και νιστορεύω: επισκέπτομαι κάποιον από ενδιαφέρον, συνήθως για να δω τι κάνει, πώς είναι ( Η γιαγιά είναι άρρωστη από χθες και δεν τη νιορέψαμε καθόλου, να δούμε τι κάνει !).




Νταβέλα, η : το κόκκινο σπυρί μετά από τσίμπημα εντόμου.




Νταλακιάζω, ηνταλάκιασα : Πίνω πολύ νερό



ντάμι, το : ο σταύλος



Νταρεύομαι : αναστατώνομαι, αγριεύομαι. “ Είδα τα αίματα κι ηνταρεύτηκα ! “






Ντεϊνέκι : ο ξυλοδαρμός


Ντραλίζομαι : ζαλίζομαι





ξεγκρεμίσου : φυγε,δινε του, κοπανα τη !
"Άντε ξεγκρεμίσου από δω ! "
"Άντε στα ξεγκρεμίδια ! "





ξεδειάζω : ευκαιρώ να κάνω κάτι.
ε ξεδειάζω (προφέρεται : ε γκζεδειάζω ) : δεν ευκαιρώ





Ξεθερμίστρα, η : πανάκι που παλιά έπαιζε το ρόλο του σκοτς-μπράιτ. Με αυτό δλδ έπλεναν τα πιάτα.







ξεμερδίζω : ξεσκίζω το κρέας, αφαιρώ το κρέας από τα κόκκαλα ; (α σε ξεμερδίσω παν'αγκασμάσεεε )




Ξεμπαρλακώνω : χαλάω μηχανήματα, συσκευές (έχει ξεμπαρλακώσει όλα του τα παιχνίδια !)




"ξεντεριστηκες" λεξη που λεμε οταν κλανει καποιος (πχ εεεεεεεεε που να πεσει ο πατος σου ξεντεριστηκες?)η οταν τρωει μεχρι σκασμου(πχ καλα εεεεε ξεντεριστηκε στο φαι!!!)





Ξέσβουρο : Σημείο που το χτυπάει δυνατά ο άνεμος (φύγε παιδάκι μου από το ξέσβουρο θα πουντιάσεις)



Ξεσκαρίζω: ξετρυπώνω (σκάρος=μάλλον η νυχτερινή βοσκή ζώων αρχ.ετυμ.)




ξεκαρπίζω : αποκομίζω όφελος, βγάζω κάποιο κέρδος από κάποια εργασία.
“Όλο το απόγευμα καθαρίζω τα χόρτα και εν ηξεκάρπισα τίποτα !”



ξεταφιάστηκα : κουράστηκα υπερβολικά, καταπονήθηκα






ξετελευτούργια, τα : τα τελευταία, τα τελειώματα (πχ.αυτό το πλοίο είναι και τα ξετελευτούργια : με αυτό το πλοίο θα φύγουν κ οι τελευταίοι εκδρομείς,τουρίστες κτλ)






ξηλώνω : αποσπάται η προσοχή μου, αφηραίνομαι (Δε με προσέχεις τι σου λέω, πάλι ξηλωμένος είσαι ! Πηγαίναμε στο σπίτι και στο δρόμο ξηλώσαμε σε κάτι βιτρίνες κι αργήσαμε !)






Ξομπλιάζω : κουτσομπολεύω






Ξόμπλι : το κουτσομπολιό




Ξορνιάζω (να ξορνιάσω, ρήμα) : διώχνω, τρέπω σε φυγή πουλιά ή ζώα και μτφ ανθρώπους .
Πχ : Βγήκε η θεία με τη σκούπα και τα ξόρνιασε τα μικρά που κάνανε φασαρία.





Ξυκάδια : τα ...ενοχλητικά χέρια κάποιου ! Πχ "παρτε τα ξυκάδια σας απο δω..."





όκια : τα μάτια. Συνήθως ως βρισιά που ακολουθεί τη μούντζα : "Να μες στα όκια σου ! "




Παιχνίδια :

1. λούκος

2. αμπάριζα

3. τα μεντα μέντα τα μελιγγίτικα

4. σχέδιο


" Πάλι ήπιες τον σκούλουκα ; " : πάλι μέθυσες, ήπιες πολύ ;





Πεζερίζω ( αόρ. ηπεζέρισα) : δυσκολεύομαι, ζορίζομαι να κάνω κάτι (γεμίσαμε το βαρέλι με νερό και μετά ηπεζερίσαμε να το φέρουμε πίσω ! )




Περίδρομος : το χείλος στο βαθύ πιάτο των Βυζαντινών. Όταν κάποιος έβαζε πολύ φαγητό στο πιάτο κι αυτό ξεχείλιζε (έτρωγε δλδ πολύ ) έλεγαν οι βυζαντινοί ότι “ αυτός έφαγε τον περίδρομο ! “. (Ε. Γλυκατζή-Αρβελέρ)
Στα φουρνιώτικα η έκφραση έχει διατηρήσει αυτή τη σημασία :
έφαγες τον περίδρομο ! (έφαγες πολύ ! )
περιδρόμιασε εκεί δα το φαγητό σου ! ( φάε το φαϊ σου ! )

αλλά έχει αποκτήσει κι άλλη έννοια :

“Περίδρομος !” και “ Περίδρομος να σε/σας κόψει !” ( σκάσε, σκάστε ! = μη μιλάς, μη μιλάτε ! ) .
Πιθανώς το “ σκάω = τρώω πολύ “ εξισώθηκε με το “σκάω = σωπαίνω “ και γιαυτό ο περίδρομος, η ισοδύναμη έκφραση της πρώτης περίπτωσης, χρησιμοποιείται και στις δυο περιπτώσεις.





πέτε μου τετο και πέτε μου το : πείτε το μου !







Πηδήκλα : τρικλοποδιά. "θα σε καρτερω στο καντουνι να σου βαλω πηδήκλα για να σε μπλαστρωσω καταχαμα=θα σε περιμενω στι γωνια να σου βαλω τρικλοποδια για να σε ριξω κατω"



"πιάνω ντούκια" : φτάνω το βυθό της θάλασσας με βουτιά ( ελεύθερη κατάδυση ) και σαν απόδειξη, φέρνω πάνω μια χούφτα άμμο, φύκια ή κάποια πέτρα. (πιάνεις ντούκια ρε, εδωνά ; = φτάνεις το βυθό σε αυτό το σημείο ;)




πινολός : σύνεργο με το οποίο βγάζουμε τις πίνες






πιταρίδα : ο πλαστης





Ποδαρώνω : στέκομαι στα πόδια μου. "ηποδαρωσε(εκανε τα πρωτα του βηματα) ηποδαρωσε και το μικρο και παμε καμια βολτα"





Ποντικολός : μη δηλητηριώδες φίδι με καφετί χρώμα που ονομάστηκε έτσι γιατί τρώει ποντίκια.
Σε μια απέλπιδα προσπάθεια φλερτ, ρωτησε καποτε ενα φουρνιωτακι(αγορι)ενα πειραιωτακι(κοριτσι)..πως σε λενε??και λεει το κοριτσι..Φοίβη!!! Και λεει το αγορι...σιγα να μην σε λενε και Ποντικολό !!! (Φοίβη = φίβι = φίδι ! )



πόρος, ο : το πέρασμα, μεγάλη ξύλινη πόρτα που κλείνει το χωματόδρομο όταν αυτός διασχίζει αλιόρες (για να μη βγαίνουν τα κατσίκια έξω )





Που να σε ξεβγάλει ο Σκινιδιώτης : άκρως ανατριχιαστική κατάρα, που μάλλον έχει να κάνει με πνιγμό...Σκινιδιώτης είναι η απόκρημνη πλαγιά κι ο αντίστοιχος ορμίσκος μπροστά από το νεκροταφείο της Αγ. Τριάδας, όπου παλιά χρησίμευε σαν χωματερή για σκουπίδια. Επειδή τη βλέπει ο Βοράς , συχνά ξεβράζει ναυάγια






Που να σε φάει : (κατάρες)
1. ο μαυρομύτικος σκούλουκας ,
2. η λούβα : δερματική ασθένεια, πιθανότατα η λέπρα
3. η φάουσσα ( επίσης και το : “ μάνα, φάουσσα Παναγία μου !” = σκάσε, σκάστε ! )






Που να σου' ρθει : (κατάρες )
1. Κονταριά : το εγκεφαλικό επεισόδιο, το καρδιακό επεισόδιο - γενικά, ο αιφνίδιος θάνατος !
2. συφόρεση : το εγκεφαλικό επεισόδιο





Πού-φου ! : επιφώνημα αηδίας για δυσάρεστες οσμές !



Ρημάδια : τα ...ενοχλητικά χέρια ! " Μάζεψε τα ρημάδια σου, είμαι αρρεβωνιασμένη !"






ρημαδιασμένη: το αντρικό μόριο



Ροσόλα, η : το κουφέτο στις μπομπονιέρες





Σαλαουριάστηκα : σωριάστηκα, έπεσα κάτω άτσαλα ( “πάτησα τα νερά και σαλαουριάστηκα μέσα στο καμπινεδάκι “)




σαμιαμίδι : μικρή ροζ σαύρα στους τοίχους των σπιτιών που τρώει έντομα , μτφ ο μικρόσωμος




σκαμπάζω :
- καταφέρνω, ξέρω κάποια τεχνη, αντικείμενο κτλ .
"Παιδιά δε σκαμπάζω τίποτα από χημεία "
" Ρε Θανάση, σκαμπάζεις τίποτα από μοτεράκια ; "
- δεν ξερω,δεν γνωρίζω-αλλα προεχεται μαλλον απο το αρχ.σκαμβός-τυφλος,στραβος...δε σκαμπαζει γρυ...δε ξερει,δε γνωριζει τίποτα...





σκάνταλος, ο : ο σκανταλιάρης ( α, ο γιος μας είναι πολύ σκάνταλος )






Σκαρμός (ο, ουσιαστικό) : Το ξύλινο υπομόχλιο στα πλευρά της βάρκας, πάνω στο οποίο δένεται το κουπί, για να κωπηλατήσει κάποιος






Σκαρμώνω (να σκαρμώσω, ρήμα για άντρες...): Έχω στύση...
Συνήθως η έκφραση είναι κάπως έτσι : Κοίτα πως μου σκαρμώθηκε πάλι !






σμύνερα: σμέρνα




Σούδα : στενό δρομάκι





σουλουμάδια: τα καλλυντικα των γυναικων






Σουλουμάρω : κλέβω, βουτάω
Π.χ Μου σουλουμάρανε τη φραγγαρόλα






Σουλουμούντρησα : ερωτοτρόπησα





σουλουντράνι, το : υδροροή






Σούρδα , η : η διάρροια







Σουφικό : φαγητό παραπλήσιο με το ιμάμ μπαϊλντί






Στριφώνω




Στουώνω ( αόρ. στούωσα ) : γεμίζω με καπνό (Άνοιξε την πόρτα γιατί στούωσε το κουζινάκι ! )






Συγκούρβουλοι : όλοι μαζί !






συκαμινιά: μουριά






συκάμινα: μούρα






Συμμαζεύομαι :
1. συγκεντρώνομαι ...τι μου συμμαζευτήκατε δωνα όλοι οι χασομέριδες και χάσκετε...
2. Σουλουπώνομαι, φτιάχνω τα ρούχα, τη συμπεριφορά μου κοκ




σύσκατος : ο χεσμένος μέχρι τα μπούνια, ο μες στα σκατά. Μτφ ο πολύ λερωμένος.

"τα έκανες σύσκατα ! " : τα' κανες χάλια !








Συστηλώνομαι : Σουλουπώνομαι, φτιάχνω τα ρούχα, τη συμπεριφορά μου κοκ . "Αυτός ο αραβωνιαστικός δεν ήτανε συστηλωμένος =δεν ήταν λογικός, έντιμος κτλ "






Σύχειλα : τα χείλια. "Α σου δωσω μια μες στα σύχειλα...α το ξαναπεις???"




Σωρός, ο : μεγάλος σωρός από χινοπόδια, σε σχήμα κόλουρου κώνου και ύψος ως 10 μέτρα περίπου. Τον ανάβουμε το βράδυ του Μ. Σαββάτου, στην Ανάσταση για να σηματοδοτήσει το χαρμόσυνο νέο. Τις εβδομάδες πριν το Πάσχα τα παιδιά του νησιού εξορμάνε στους λόφους και μαζεύουν αυτούς τους θάμνους, που συγκεντρώνονται σε ένα οικόπεδο. Ο Σωρός φτιάχνεται το πρωί του Μ. Σαββάτου. Καμιά φορά στη βάση του έβαζαν και κάποια παλιά, άχρηστη βάρκα για να καεί. Από δω κι η έκφραση : “ ο μπότης σου κάνει μόνο για το ...Σωρό ! “




"τα χρειάστηκα ! " : έκφραση που λέμε όταν τρομάζουμε ή φοβηθούμε για κάτι ( αχ κουμπάρα, μ’ έπιασε ένας πόνος εδωνά, άπαπα τα χρειάστηκα !)







Ταμπούκιο : η γέφυρα των καικιών





Τεζάκι και τέζος : το ταμείο του καφενείου. " θα σε στείλω στον τέζο ! "= θα σε κάνω να πληρώσεις, θα χάσεις το στοίχημα





τζεβλίζω : κουτσαίνω





Την κακή σου μέρα ! : (κατάρα – προφέρεται : τη γκακή σου μέρα ! )






Τζάχαρη : η ...Χρυσομιλιώτικη ζάχαρη. Στα Χρυσομιλιώτικα, συνήθως όπου υπάρχει ζ γίνεται τζ και το ανάποδο ! Έτσι η ζάχαρη γίνεται τζάχαρη και το τζάμι – ζάμι, το ρύζι – ρύτζι, το τζάκι – ζάκι, το τζάμπα – ζάμπα κοκ




τζέτα : τρόπος ψαρέματος με τη συνεργασία πολλών ψαρόβαρκων




τζιλοτέι και ζιλοτέι : το σελοτέιπ, η διάφανη κολλητική ταινία





τζούμπερο, ζούμπερο : ζωύφιο





Τρικό, το : το φανελάκι που φοράμε από μέσα



Τροπικός: ο ..ευγενικός, ο άνθρωπος με καλούς τρόπους !

"ειναι τροπικο παιδι" :ευγενικο δηλ. κ οχι μελαμψο...






τρούλος : η μεγάλη πέτρα, η κοτρώνα




τσακατεύω : σακατεύω (φαε το φαϊ σου γιατι θα σε τσακατέψω!!! )




Τσιμπάρι : ο γκρεμός





τσιμπαρώθηκα : έμπλεξα στα δύσβατα
















τύλα ! και τύλαε ! =τύλιξε, τύλιγε ! ( τύλα την πετονιά )




Φακά, τα : ο ...πληθυντικός του φακού ! ( Φέρατε τα φακά σας ; )






φαλάγκι : κορμός από δέντρο για το τράβηγμα των καικιών από τη θάλασσα





Μας πήρανε φαλάγκι : μας έτρεψαν σε άτακτη φυγή (όπως ακριβώς τα φαλάγκια συνεχίζουν την ακανονιστη κατρακύλα τους προς τη θάλασσα , αφού το καίκι που κυλούσε πάνω τους, έχει ήδη πέσει μέσα στο νερό)





φαλάγκωσα :γλύστρησα






φανάρι,το : μεταλλικό κουτί που κρεμόταν συνήθως από το ταβάνι και στο οποίο συντηρούσαν τα τρόφιμα. Πρακτικά ήταν ένας μεταλλικός σκελετός και τα πλαϊνά του ήταν από μεταλλική σίτα, για να αερίζεται και να μένει δροσερό το περιεχόμενο.





Φαούδι, το : μτφ ο γκρινιάρης άνθρωπος ( Μ' έφαγες με τη γκρίνια σου, φαούδι ! ). Πρόκειται για πουλί του οποίου το κρώξιμο (ένα ανατριχιαστικό “φάου, φάου”) στις ρεματιές, θεωρούνταν κακός οιωνός. Πρέπει να είναι κάποιο είδος κουκουβάγιας ή μπούφου.



Φέουδο : μτφ, ο τουπές, ο αέρας, η αυτοπεποίθηση που έχει κάποιος
"Έχει ένα φέουδο αυτή !"





φίβι, το : το ...φίδι. Συχνά τα σύμφωνα αλλάζουν μεταξύ τους και
το δ γίνεται β : φίβι (φίδι), Βούναβης (Δούναβης)
το λ γίνεται ρ : Μιρτιάδης ( Μιλτιάδης) κι ανάποδα : φλούριο (φρούριο)
το γ γίνεται λ : σουλιάς ( σουγιάς )
το τ γίνεται θ : μάθια ( μάτια), γανουθιά (γανουτιά)





φοκάδι : πλεχτό καλαθάκι σε σχήμα κόλουρου κώνου μέσα στο οποίο φτιάχνεται η μυτζήθρα




Φραγγαρόλα : ειδικό πολυάγκιστρο για ψάρεμα χταποδιών



χαερλής : ειρωνικά...ο ανεπρόκοπος..






Χινοπόδι : ο αγκαθωτός θάμνος του νησιού



μη χολιάς...μη στεναχωριέσαι






χτικιό, το : το πολύ αδύνατο


----------------------------------------------------------
Οι εκφράσεις αυτές χρειάζονται διασταύρωση :
(κιουκιουρλιτης) : μικρό πουλάκι, πιο μικρό από σπουργίτη
(εκτελει χρεη Μπενη) : δηλαδη κανει τον τηλεφωνητη

(μπουρμπαδα) : φαρδια βαρκα

αναπας=βλαξ π.χ α..μωρε αναπα!!!

λεβεντη μου νακο μου=γνωστη εκφραση καλοπιασματος!!

καραβα'ι'κή: καρα'ι'βικη π.χ ο αντρας μου κουμπαρου ειναι μπαρκαρισμενος στην καραβα'ι'κη!!!

Τζέτα: Τσέντα, πόλη της Σαουδ. Αραβίας π.χ μου τηλεφωνησε ο γιος μου σημερα απο την τσετα!!!

Τσέρκα : το ψάξιμο

λοχεύω :
με λοχέψανε : με ματιάξανε

(σιντουγριντα) : με φορα π.χ παμε σιντουγριντα


μιτζιφριδια=μικρα ζωηφια

ζυνιχιάστηκα : ξενυχιάστηκα

μασά, η : η μασιά
τρεσάρω : βαράω ( μου τρεσαρισε μια μεσα στα μάθια)

(εριξα ενα μπικο) =συνουσιαστηκα

(αμπασα=αμπαρα)
(βλούκα= χτένι για τα μαλλιά)

(γαρδουλολαιμης=ο μακρύλαιμος, πολυ αδυνατος)

(για γιανα=κανε στην ακρη)
(σιτζιμι=ψιλο σχοινι)
τράβα, η : δοκός στήριξης σκεπής εσωτερικά.
(μισοσούρελο : κοντή κάλτσα, σωβρακο)
ε'ι μωρη..
(ανακαρα=κουραγιο)
(ματζας=κολιτσοχορτο=ειδος χορτου)
(αλλου τα ρασα αλλου τα κερασα=φουρνιωτικη εκφραση)
(τσακάς: σουγιάς)
(τσαχαλο:σκουπιδακι στο μάτι)
(σκούβαρο= σκουπιδακι στο μάτι)
(μπαταλαμας=φασαρια)
(μελιγκουνιαζω : βουρκωνω
κουφοι=ποντικοι
(μπακράτσι : κουβας)
(γλιτσομπίλινο=βρωμιαρικο)
το μπιλινά του : το χαβά του !